AB Misyonlarının Katma Değeri Ve Türkiye’nin Performansı
Son Güncelleme: 17 Eylül 2026
AB Misyonları, Ufuk Avrupa Programı kapsamında iklim değişikliği, kanser, okyanus ve suların korunması, iklim nötr şehirler ve toprak sağlığı gibi önemli toplumsal sorunlara 2030 yılına kadar somut ve ölçülebilir çözümler geliştirilmesi amacıyla hayata geçirilmiş bulunmaktadır. Bu kapsamda İklim Değişikliğine Uyum, Kanser, Okyanus ve Suların Restorasyonu, İklim Nötr ve Akıllı Şehirler ile Toprak Sağlığı olmak üzere beş AB Misyonu uygulanmaktadır.
Misyon yaklaşımı, geleneksel araştırma ve yenilik projelerinin ötesine geçerek araştırma sonuçlarının gerçek yaşam ortamlarında test edilmesini, uygulanmasını, yaygınlaştırılmasını ve yatırımlara dönüştürülmesini hedeflemektedir. Bu kapsamda araştırma kuruluşları ve üniversitelerin yanı sıra merkezi ve yerel yönetimler, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve vatandaşların ortak hedefler doğrultusunda harekete geçirilmesi amaçlanmaktadır.
Avrupa Komisyonunun 2026 yılında yayımladığı AB Misyonlarının ilerleme, başarı ve etkilerine ilişkin ara değerlendirme belgesine göre Misyonlar, uygulama döneminin yarısında 2030 hedefleri doğrultusunda önemli ilerleme kaydetmiş bulunmaktadır. Değerlendirmede; farklı politika ve finansman araçlarının ortak hedefler etrafında harekete geçirilmesi, araştırma sonuçlarının uygulamaya aktarılması, geliştirilen çözümlerin farklı bölge ve şehirlere yaygınlaştırılması ve kamu ile özel sektör yatırımlarının mobilize edilmesi Misyonların başlıca katma değerleri arasında gösterilmektedir.
Horizon Dashboard verilerine göre Türkiye, 2021-2025 dönemindeki AB Misyon çağrıları kapsamında 39 projede 70 katılımla yaklaşık 16,5 milyon avro net AB katkısı elde etmiş bulunmaktadır. Söz konusu projelerde 45 farklı Türk kuruluşu yer almakta; üniversiteler, araştırma kuruluşları, belediyeler, kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları Avrupa çapındaki araştırma, demonstrasyon ve çözüm geliştirme faaliyetlerine katılım sağlamaktadır.
İklim Değişikliğine Uyum Misyonu kapsamında Avrupa genelinde 327 bölge, yerel yönetim ve topluluk Uyum Şartı'nı imzalamış, 292 yerel aktöre teknik destek sağlanmış ve 185 bölgede yaklaşık 1.000 iklim uyum çözümünün gerçek koşullarda test edilmesine başlanmıştır. Türkiye, bu Misyon kapsamında 8 projede 20 katılımla yaklaşık 5,61 milyon avro AB katkısı elde etmiş; iklim dayanıklılığı, aşırı sıcaklar, kırılgan gruplar ve kıyı bölgelerinin iklim değişikliğine uyumu gibi alanlardaki çalışmalara dahil olmuştur.
Kanser Misyonu kapsamında 2025 yılı itibarıyla 75 proje desteklenmekte ve toplam yatırım 605 milyon avroya ulaşmaktadır. Çok ülkeli klinik çalışmaların yürütülmesi, yeni önleme, teşhis ve tedavi araçlarının geliştirilmesi ve Avrupa çapındaki sağlık ve araştırma iş birliklerinin güçlendirilmesi hedeflenmektedir. Türkiye, 5 projede 6 katılımla yaklaşık 1,02 milyon avro AB katkısı elde ederek kanser araştırmaları, veri altyapıları ve Avrupa düzeyindeki iş birliği ağlarına katılım sağlamaktadır.
Okyanus ve Sular Misyonu kapsamında 121 yenilikçi çözüm 349 gerçek yaşam demonstrasyon alanında test edilmekte, 86 bölge söz konusu çözümlerin yaygınlaştırılması faaliyetlerine katılmakta ve paydaşlar tarafından 1.000'in üzerinde eylem taahhüdü üstlenilmiş bulunmaktadır. Türkiye, bu alanda 11 projede 21 katılımla yaklaşık 5,80 milyon avro AB katkısı elde etmiş olup; özellikle deniz kirliliğinin azaltılması, ekosistem restorasyonu, sürdürülebilir mavi ekonomi ve havza ölçeğinde iş birliği konularındaki projelerde yer almaktadır.
İklim Nötr ve Akıllı Şehirler Misyonu kapsamında 107 şehir 2030 yılına kadar iklim nötr hale gelme yönünde taahhütte bulunmuş ve söz konusu şehirlerde yaklaşık 199,7 milyon ton CO₂ eşdeğeri emisyon azaltımı öngörülmüştür. Misyon aynı zamanda şehirleri yenilikçi çözümlerin test ve uygulama alanları haline getirmektedir. Türkiye, bu alanda 11 projede 19 katılımla yaklaşık 3,01 milyon avro AB katkısı elde etmiş; sürdürülebilir hareketlilik, iklim nötr mahalleler, kentsel planlama ve akıllı şehir uygulamalarına yönelik çalışmalara katılım sağlamıştır.
Toprak Sağlığı Misyonu kapsamında 45 Yaşayan Laboratuvar kurulmuş olup, devam eden seçim süreçleriyle birlikte 2030 yılı için belirlenen 100 Yaşayan Laboratuvar hedefinin aşılması beklenmektedir. Halihazırda 24 ülkede 500'den fazla çiftlik, orman ve kentsel alan sürdürülebilir toprak yönetimi çözümlerinin geliştirilmesi ve test edilmesine dahil edilmiş bulunmaktadır. Türkiye, Toprak Misyonu kapsamında 3 projede yaklaşık 754 bin avro AB katkısı elde etmiş; ayrıca Okyanus ve Sular ile Toprak Misyonlarının ortak çağrısında desteklenen Path4Med Projesi kapsamında yaklaşık 288 bin avro AB katkısı sağlamıştır.
Bu çerçevede AB Misyonları, araştırma ve yenilik faaliyetlerinin münferit proje çıktılarıyla sınırlı kalmamasını; geliştirilen çözümlerin sahada uygulanmasını, ölçeklendirilmesini ve farklı bölge ve sektörlerde yaygınlaştırılmasını sağlayan bütüncül bir uygulama modeli ortaya koymaktadır. Türkiye'nin Misyonlar kapsamında oluşturduğu proje portföyü de ülkemizdeki paydaşların Avrupa düzeyindeki dönüşüm, araştırma ve yenilik ekosistemlerine entegrasyonuna ve uluslararası iş birliği kapasitesinin güçlendirilmesine katkı sağlamaktadır.
Kaynaklar: Avrupa Komisyonu AB Misyonları ara değerlendirme belgeleri; Horizon Dashboard (Türkiye performans verileri)
