Fasıl 27 - Çevre - AB BAKANLIĞI

Fasıl 27 - Çevre

AVRUPA BİRLİĞİ'NİN ÇEVRE POLİTİKASI :

Avrupa Birliği’nin çevre politikası, kirliliği ortadan kaldırmayı, azaltmayı ve önlemeyi, doğal kaynakların, ekolojik dengeye zarar vermeyecek biçimde kullanılmasını temin ederek sürdürülebilir kalkınmayı sağlamayı, çevresel zararın kaynağında önlenmesini ve çevreyi korumanın diğer sektörel politikalarla (enerji, ulaştırma v.b.) entegrasyonunu güvence altına almayı amaçlamaktadır.

Avrupa Topluluğu'nu ekonomik ve parasal birliğin yanı sıra siyasi bir birlik haline getirerek Avrupa Birliği’ni kuran ve 1993 yılında yürürlüğe giren Maastricht Anlaşmasıyla çevre alanına "politika" statüsü verilmiştir.

Avrupa Birliği’nin çevre politikasının temel ilkeleri, “kirleten öder”,”bütünleyicilik”, “yüksek seviyede koruma”, “kaynakta önleme”, “önleyicilik” ve“ihtiyat”tır. 

Avrupa Birliği’nin çevre politikasının gelişiminde, 1973 yılından bu yana hazırlanan Çevre Eylem Programları oldukça etkili olmuştur:

1. Çevre Eylem Programı
2. Çevre Eylem Programı
3. Çevre Eylem Programı
4. Çevre Eylem Programı
5. Çevre Eylem Programı
6. Çevre Eylem Programı 
7. Çevre Eylem Programı

6. Çevre Eylem Programı’nın süresi 2012 yılı Temmuz ayında dolmuştur. 31 Aralık 2020 tarihine kadar geçerli olması öngörülen 7. Çevre Eylem Planı kapsamında aşağıda sıralanan öncelikli hedefler belirlenmiştir.

- Doğal sermayesinin korunması, muhafaza edilmesi ve güçlendirilmesi,
- Kaynak-verimli, yeşil, rekabetçi düşük karbon ekonomisine geçişinin sağlanması,
- Vatandaşların sağlık ve refahının çevre ile ilgili risklere karşı korunması,
- Çevre mevzuatının uygulanmasının geliştirilmesi,
- Çevre mevzuatına yönelik bilgi ve deneyimin artırılması,
- Çevre ve iklim politikaları için gerekli yatırımın sağlanması,
- Çevrenin diğer politika alanlarına entegrasyonun ve politikalarda tutarlılığın sağlanması, 
- Şehirlerin sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi,
- Birliğin uluslararası çevre ve iklim sorunları konusundaki etkinliğinin güçlendirilmesi.
 
1 Aralık 2009 tarihinde yürürlüğe giren Lizbon Antlaşması ile çevre, AB ile üye ülkeler arasında paylaşılan yetki alanlarından biri olarak kabul edilmiştir.  Lizbon Antlaşması uyarınca, Birliğin çevre politikası, aşağıdaki hedeflerin takibine katkıda bulunur:

- Çevre kalitesinin muhafaza edilmesi, korunması ve iyileştirilmesi,
- İnsan sağlığının korunması,
- Doğal kaynakların basiretli ve rasyonel biçimde kullanılması,
- Bölgesel veya dünya çapındaki çevre sorunlarının ele alınmasına yönelik uluslararası düzeydeki tedbirlerin teşvik edilmesi ve özellikle iklim değişikliğiyle mücadele edilmesi.

FASLIN KAPSAMI :

AB Çevremüktesebatı yatay konuların (çevresel etki değerlendirmesi (ÇED),stratejik çevresel değerlendirme (SÇD), çevresel sorumluluk, çevresel bilgiye erişim) yanında, hava kalitesi, su kalitesi, atık yönetimi, doğa koruma, endüstriyel kirliliğin kontrolü, kimyasallar, gürültü ile iklim değişikliği alanındaki düzenlemeleri kapsamaktadır. Ayrıca bu alandaki müktesebat birçok uluslararası sözleşmeyi de içermektedir. AB Çevre Müktesebatına uyum ve uygulama ciddi bir yatırım gerektirmektedir.

AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UÇES) (2007-2023) Türkiye’nin, AB’ye katılımı için bir ön koşul olan, AB çevre müktesebatına uyumun sağlanması ve mevzuatın etkin bir şekilde uygulanması amacıyla ihtiyaç duyulacak teknik ve kurumsal altyapı, gerçekleştirilmesi zorunlu çevresel iyileştirmeler ve düzenlemelerin  neler olacağına ilişkin detaylı bilgileri içermektedir. , Bu doğrultuda UÇES kapsamında, Türkiye’de başta  su, atık, hava, endüstriyel kirliliğin kontrolü, doğa koruma ve yatay sektörler olmak üzere çevre konusunda öncelik verilen alanlara yönelik amaç, hedef, strateji ve gerçekleştirilmesi planlanan faaliyetler ortaya konulmuştur. Bu çerçevede AB’ye uyum için yapılması gereken çevre yatırımlarının maliyeti (kimyasallar ve gürültü sektörleri hariç) yaklaşık 59 milyar Avro olarak hesaplanmıştır. Çevre alanında ihtiyaç duyulan söz konusu yatırımların yüzde 80’nin kamu sektörü, yüzde 20’sinin ise özel sektör tarafından yapılması öngörülmüştür. UÇES'in güncellenmesi çalışmaları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından sürdürülmektedir.

Çevre faslının düzenlediği temel alanlar ve bunlara ilişkin temel AB mevzuatı aşağıda belirtilmiştir:

Yatay mevzuat, Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED), Stratejik Çevresel Değerlendirme (SÇD) ve çevresel bilgiye erişim gibi konularını içermektedir. 2011/92/AB sayılı ÇED Direktifi, çevre ile bağlantılı resmi veya özel projelerin insan, bitki, hayvan, toprak, hava, iklim, maddi varlıklar, kültürel miras üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerinin belirlenmesini ve değerlendirmesini gerektirmektedir. 2001/42/AT sayılı SÇD Direktifi ise, plan ve programların çevre üzerindeki olası önemli etkilerinin değerlendirilmesi ve mümkün olan en az düzeye indirgenmesi veya ortadan kaldırılması konularının ele alındığı bir süreci belirlemektedir.  2003/4/AT sayılı Çevresel Bilgiye Erişim Direktifi ise, çevresel bilgiye erişim hakkı ile ilgili şartları ortaya koyarken, çevresel bilginin erişilebilir olması ve halka duyurulması ile ilgili konuları düzenlemektedir.
  
Hava kalitesi başlığı altında, 2008/50/AT sayılı Hava Kalitesi Çerçeve Direktifi ile ozon tabakasını incelten maddelerin azaltılması, uçucu organik bileşiklere (VOC) ilişkin emisyonlar ve yakıt kalitesi ile ilgili düzenlemeler yer almaktadır. Hava Kalitesi Çerçeve Direktifi, tüm kirleticiler için ortak metotlar vasıtası ile hava kalitesinin değerlendirilmesine, izleme gereklilikleri ve metotlarına, temiz hava plan ve programlarına ilişkin kurallar getirmektedir.

Su kalitesi konusundaki mevzuatın temelini, 2000/60/AT sayılı Su Çerçeve Direktifi ile bağlı direktifler oluşturmaktadır.  Su Çerçeve Direktifi, entegre havza yönetimi ve halkın karar alma süreçlerine katılımı esasına dayalı olarak, Avrupa Birliğindeki tüm su kütlelerinin kalite ve miktar açısından korunmasını ve iyileştirilmesini öngören temel  yasal düzenlemedir.

Atık yönetimi alanındaki temel düzenleme 2008/98/AT sayılı Atık Çerçeve Direktifi’dir. Çerçeve Direktifte atık yönetimi hiyerarşisi tanımlanmıştır. Atık yönetimi hiyerarşisine göre, atık yönetimi stratejileri öncelikle atıkların oluşumunun kaynağında önlenmesine odaklanmalıdır. Bunun mümkün olmadığı hallerde, atık malzemeler yeniden kullanılmalı, yeniden kullanılamıyorsa geri dönüştürülmelidir. Geri dönüştürülmesi mümkün olmayan atık malzemeler ise geri kazanım (örneğin enerji geri kazanımı) amacıyla kullanılmalıdır. Atıkların yakma tesislerinde veya düzenli depolama sahalarında güvenli şekilde bertaraf edilmesi atık yönetimi hiyerarşisinde en son seçeneği oluşturmaktadır. Atık başlığı altında Çerçeve Direktifin yanı sıra, atıkların düzenli depolanması, atıkların taşınımı, ve özel atıklar (pil ve akümülatörler, ömrünü tamamlamış araçlar, atık elektrikli ve elektronik eşyalar, ambalaj ve ambalaj atıkları gibi) konularına ilişkin düzenlemeler yer almaktadır.

Doğa koruma konusundaki AB müktesebatında 2009/147/AT sayılı Kuş Direktifi ve 92/43/AET sayılı Habitat Direktifi önemli ve önceliklidir. Söz konusu direktifler, korunan alanların (özellikle Natura 2000 alanlarının) belirlenmesine yönelik hükümleri ve tüm sektörlerdeki uygulamalarda göz önüne alınması gereken öncelikli koruma tedbirlerini içermektedir. Bu sektör altındaki diğer önemli konulardan biri ise, 99/22/AT sayılı Yabani Hayvanların Hayvanat Bahçelerinde Barındırılması Direktifi'dir.

Endüstriyel kirlenmenin kontrolü ve risk yönetimi başlığı altında yer alan temel düzenlemeler 2010/75/AT sayılı Endüstriyel Emisyonlar Direktifi ve 96/82/AT sayılı Tehlikeli Maddeler İçeren Büyük Kaza Risklerinin Kontrolüne İlişkin Direktif (SEVESO II)’tir, Endüstriyel Emisyonlar Direktifi kapsamında, entegre izin sistemi ile kirliliğin üretim sürecinde önlenmesi, üretim sonucu oluşan kirliliğin kontrolü, mevcut en iyi teknikler (BAT) ve halkın katılımı hususlarını düzenleyen 2008/1/AT sayılı Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol Direktifi’nin (IPPC) diğer 6 sektörel direktif ile yeniden şekillendirilerek tek direktif haline getirilmesi hedeflenmiştir.  Söz konusu 6 sektörel Direktif, Büyük Yakma Tesisleri Direktifi (2001/80/AT)(LCP), Atık Yakma Direktifi (2000/76/AT)(WID), Solvent Emisyonları Direktifi (1999/13/AT)(SED), Titanyum Dioksit Sanayisinden Kaynaklanan Atıklara İlişkin 3 Direktif (78/176/AET, 82/883/AET, 92/112/AET) olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda, 2010/75/AT sayılı Endüstriyel Emisyonlar Direktifi ile, 2001/80/AT sayılı Büyük Yakma Tesisleri Direktifi haricindeki diğer Direktifler 7/1/2014 tarihi itibarı ile yürürlükten kalkmış olup, 2001/80/AT sayılı Direktif ise 1/1/2016 tarihi itibarı ile yürürlükten kalkacaktır.

Kimyasallar alanındaki önemli düzenelmeler, 1272/2008/AT sayılı Madde ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlendirilmesi ve Ambalajlanması (CLP) Tüzüğü ile 1907/2006/AT sayılı REACH (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Tüzüğü'dür. Bu başlık altında ayrıca,  kimyasalların ihracatı ve ithalatı, kalıcı organik kirleticilerin sınırlandırılması, deney hayvanları ile biyosidal ürünlere ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. 

Gürültü alanında, çevresel gürültünün değerlendirilmesi ve yönetimine ilişkin 2002/49/AT sayılı Çevresel Gürültü Direktifi bulunmaktadır. Direktif kapsamında, yerleşik nüfusu 250.000’den fazla olan yerleşim alanları, yılda 6 milyondan fazla aracın geçtiği ana kara yolları, yılda 60.000 den fazla trenin geçtiği ana demir yolları, yılda 50.000 den fazla hareketin gerçekleştiği hava alanları için stratejik gürültü haritalarının hazırlanması ve gürültü eylem planlarının oluşturulması gerekmektedir.

İklim değişikliği konusunda sera gazlarının emisyonunun izlenmesi, emisyon ticareti sistemi ile, emisyon ticareti sisteminin dışında kalan sektörlerden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının azaltılması (406/2009/AT sayılı Çaba Paylaşım Kararı), karbon yakalama ve depolaması, F-gazlarının kontrolü ve ozon tabakasının korunması ile ilgili AB düzenlemeleri bulunmaktadır.

İklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin geri döndürülemez bir seviyeye ulaşmasını engellemek üzere, küresel ortalama sıcaklık artışının Sanayi Devrimi öncesine kıyasla 2ºC altında tutulması gerektiği, uluslararası kamuoyu ve bilim çevreleri tarafından kabul edilmektedir. İklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik uluslararası alanda yürütülen çalışmalara baştan beri liderlik eden Avrupa Birliği, 2ºC’lik küresel eşiği temel alarak kendi sera gazı emisyonlarına ilişkin iddialı hedefler benimsemiştir. Bu kapsamda AB, 2020 yılına kadar sera gazı emisyonlarını 1990 seviyesine kıyasla %20 oranında azaltmayı amaçlamaktadır. AB’nin 2030 yılına yönelik emisyon hedefi ise yine 1990 referans yılına kıyasla %40 azaltım olarak belirlenmiştir. 

Avrupa Birliği çevre politikasının düzenleme alanları hakkında detaylı bilgi için; http://europa.eu/legislation_summaries/environment/index_en.htm

Avrupa Komisyonu Çevre Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğu altındaki temel çevre mevzuat listesi için tıklayınız.

Avrupa Komisyonu İklim Genel Müdürlüğü'nün sorumluluğu altındaki temel çevre mevzuat listesi için tıklayınız.

AB çevre politikasının günlük hayatımıza etkileri konusunda detaylı bilgi için tıklayınız.

FASLIN MÜZAKERE SÜRECİNDE GELDİĞİ AŞAMA :

Çevre Faslına ilişkin tarama toplantıları 2006 yılında tamamlanmıştır. Çevre faslı için iki açılış kriteri bildirilmiştir. Bunlar;

1. Ulusal, bölgesel ve yerel düzeyde gerekli idari kapasitenin oluşturulmasına yönelik planlar ve ihtiyaç duyulan    finansman kaynakları dâhil olmak üzere, bu fasıldaki müktesebatın iyi koordine edilmiş şekilde kademeli uyumlaştırılmasına, uygulamasına ve yürürlüğe konmasına yönelik kapsamlı bir stratejinin aşamalar ve takvimle birlikte sunulması,
2.
 Türkiye’nin, ilgili AT-Türkiye Ortaklık Konseyi kararlarına göre tabi olunan çevre müktesebatının uygulanmasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmesidir.

Açılış kriterlerinin yerine getirilmesinin ardından, Çevre Faslında Açılış Kriteri Değerlendirme Raporu, 12.11.2009 tarihinde COREPER’de onaylanmıştır.

Çevre Faslı 21 Aralık 2009 tarihinde Brüksel’de yapılan Hükümetlerarası Konferansla müzakerelere açılmıştır.

AB Ortak Tutum Belgesinde, Çevre Faslına ilişkin olarak bir siyasi ve beş teknik olmak üzere altı tane kapanış kriteri belirlenmiştir:

1. Türkiye, Türkiye-AB Ortaklık Anlaşması Ek Protokolü’nden kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirir (siyasi kriter),
2. Türkiye, sınır-ötesi unsurları da dahil olmak üzere AB’nin yatay ve çerçeve çevre mevzuatını uyumlaştırmaya yönelik mevzuatı benimser,
3. Türkiye su kalitesi ile ilgili müktesebatı uyumlaştırmaya yönelik mevzuatı özellikle de Su Koruma Çerçeve Kanununu benimser; Nehir Havzaları Koruma Eylem Planları oluşturur ve bu sektörde uygulama mevzuatını benimsemek suretiyle yasal uyum alanında önemli gelişmeler kaydeder,
4. Türkiye endüstriyel kirlilik kontrolü ve risk yönetimi alanlarındaki müktesebatı uyumlaştırmaya yönelik mevzuatı benimser,
5. Türkiye, bu fasıldaki diğer sektörler için doğa koruma ve atık yönetimi dahil olmak üzere,  “Ulusal, Bölgesel ve Yerel Düzeyde Gerekli İdari Kapasitenin ve Çevre Müktesebatının Uygulanması İçin Gerekli Mali Kaynakların Oluşturulması Planı” uyarınca mevzuat uyumunu sürdürür ve katılım tarihinde AB gereklerinin yürürlüğe konması ve uygulanması konusunda hazır olduğunu gösterir,
6. Türkiye denetim hizmetleri de dahil olmak üzere, her düzeyde idari birimin kapasitesini geliştirmeye "Ulusal, Bölgesel ve Yerel Düzeyde Gerekli İdari Kapasitenin ve Çevre Müktesebatının Uygulanması İçin Gerekli Mali Kaynakların Oluşturulması Planı" çerçevesinde devam eder; çalışmaların koordinasyonunu iyileştirmeyi sürdürür ve bu faslın her sektöründeki müktesebatın yürürlüğe konulması ve uygulanmasını teminen katılımdan uygun bir zaman önce gerekli tüm idari yapıları oluşturduğunu gösterir.

FASIL KAPSAMINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR :

Müzakere Pozisyon Belgesi ve Strateji Belgesinde yer alan taahhütler ve takvim ile uyumlu olarak; yatay konular, hava kalitesi, su, atık yönetimi, doğa koruma, endüstriyel kirliliğin kontrolü ve risk yönetimi, kimyasallar gürültü ve iklim değişikliği alanlarında  gerçekleştirilen mevzuat uyum çalışmaları devam etmektedir.

“Mevzuat Uyum Çalışmalarına İlişkin Tablo” 

İLGİLİ PROJELER :

2002-2006 yılları arasında Türkiye-AB Mali İşbirliği kapsamında çalışılan projeler için tıklayınız.


2007-2013 Dönemi Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) I. Bileşeni Kapsamındaki Projeler

Proje Yılı/Numarası

 Projenin Adı

 Faydalanıcı Kurum

 Projenin
 Durumu

 TR0702.06

 Nitrat Direktifinin Uygulanması

 Gıda Tarım ve Hayvancılık
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR0702.07

 Marmara Bölgesinde Hava Kalitesi Alanında Kurumsal
 Yapılandırma Projesi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR0702.08

 Çevre Alanında Kapasite Geliştirme

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR0802.02

 REACH Kimyasallar Projesi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR0802.03

 Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR0802.04

 EKÖK-Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR0802.05

 Maden Atıkları Yönetimi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2009/0327.01

 Endüstriyel Uçucu Organik Bileşik Emisyonlarının Kontrolü 

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2009/0327.02

 Su Kalitesi İzleme Kapasitesinin Geliştirilmesi 

 Orman ve Su  İşleri Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2009/0327.03

 Çevresel Gürültü Direktifinin Uygulama Kapasitesinin
 Geliştirilmesi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Devam Ediyor

 TR2009/0327.04

 Seveso II Direktifinin Uygulama Kapasitesinin Geliştirilmesi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2009/0327.05

 CITES Uygulamalarına Yönelik Kapasitesinin Geliştirilmesi 

 Orman ve Su  İşleri Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2010/0327.01

 Yüzme Suyunun İzlenmesi Alanında Uyum

 Sağlık Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2010/0327.02

 Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliğinin Uygulanması 

 Çevre ve  Şehircilik Bakanlığı

 Devam Ediyor

 TR2010/0327.03

 Kalıcı Organik Kirleticiler Tüzüğünün Uygulanması

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Tamamlandı

 TR2010/0327.04

 Büyük Yakma Tesisleri Direktifinin Uyumlaştırılması
 Yoluyla Daha İyi Hava Kalitesi

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Devam Ediyor

 TR2010/0327.05

 Taşkın Direktifinin Uygulanması için Kapasite Artırımı

 Orman ve Su  İşleri Bakanlığı

 Tamamlandı

 Çevre Yönetimi Alanında Kapasite Geliştirilmesi Projesi 

 Çevre ve Şehircilik  Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2011/0327.21.01

 Yatay Sektörde Kapasite Geliştirme (INSPIRE ve LIABILITY  Direktifleri)

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2011/0327.21.02

 Türkiye’nin Sera Gazı Emisyonlarının İzlenmesi Mekanizmasına  Destek

 Çevre ve Şehircilik
 Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2011/0327.21.03

 Natura 2000 Gereksinimlerinin Uygulanması İçin Ulusal Doğa  Koruma Sisteminin Güçlendirilmesi

 Orman ve Su  İşleri Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2011/0327.21.05

 Nehir Havza Eylem Planlarının Nehir Havza Yönetim Planlarına  Çevrilmesi

 Orman ve Su  İşleri Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2011/0327.21.06

 Deniz Strateji Çerçeve Direktifi İçin Kapasite Geliştirme

 Çevre ve Şehircilik  Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2011/0627.01

 Tehlikeli Kimyasalların Ticaretine İlişkin AB Tüzüğünün  Uygulanmasına Yönelik Kapasite Artırımı

 Çevre ve Şehircilik  Bakanlığı

 Devam Ediyor

TR2012.0740.14

 Türkiye’de Yeraltı Suyu Yönetimi Kapasite Artırımı

 Orman ve Su İşleri  Bakanlığı

 İhale Aşamasında

 Türkiye’de 3 Pilot Nehir Havzasına ilişkin Havza Yönetim Planlarında Ekonomik Analizler ve Su Verimliliği Hususlarına ilişkin Teknik Yardım Projesi

 Orman ve Su  İşleri Bakanlığı

 İhale Aşamasında

 Türkiye’de E-PRTR ile ilgili Kapasitenin Geliştirilmesi Projesi

Çevre ve Şehircilik  Bakanlığı

İhale Aşamasında

 Türkiye'de İklim Değişikliği Alanında Kapasite Geliştirme Projesi

Çevre ve Şehircilik  Bakanlığı İhale Aşamasında

 

LİNKLER :
Komisyon Çevre Genel Müdürlüğü
Komisyon İklim Genel Müdürlüğü
Dışişleri Bakanlığı
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Orman ve Su İşleri Bakanlığı
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu
Avrupa Çevre Ajansı
Avrupa İstatistik Ofisi- Eurostat

Sayfa görüntüleme sayısı:49001
Son güncelleme tarihi: 2016-06-21 10:42:38